Het diëtistisch consult
3 Diëtistische anamnese > Studietaken > Gespreksstijl en gespreksvaardigheden

Gespreksstijl, basishouding, informatie inwinnen, relatie opbouwen

7. Inleiding vraag

De gespreksstijl tussen diëtist en cliënt wordt volgens twee gangbare modellen weergegeven: het zogenoemde diagnose-receptmodel en het samenwerkings/participatie/coach-participatiemodel.

 

Kern van het diagnose-receptmodel is dat de diëtist zowel de diagnose als een recept (voorstel voor plan van aanpak, behandelplan) voorschrijft. De diëtist komt tot de diagnose en het advies zonder veel samenwerking met de cliënt. De cliënt is veelal niet geneigd om het advies dat zonder zijn inbreng tot stand is gekomen op te volgen.

 

Bij het samenwerkingsmodel staat de participatie van de cliënt centraal, zowel bij de probleemdefiniëring als bij de formulering van het behandelplan. 

7a. Het herkennen van gespreksstijlen.

 

Welke gespreksstijl herken je in onderstaand voorbeeld?

 

Cliënt (aarzelend): ‘Ik heb besloten om met het dieet te stoppen.’

Diëtist: ‘Welk dieet volgt u ook al weer?’

Cliënt: ‘Eh, een 1000-calorieën-puntendieet.’

Diëtist: ‘Hoe lang bent u al bezig?’

Cliënt (terneergeslagen): ‘Ik ben twee maanden bezig, maar ik haal m’n streefgewicht toch niet.’

Diëtist: ‘Dat is ook wel erg kort. U kunt er wel een halfjaar over doen. Maar u kunt ook een ander dieet volgen. Waar had u aan gedacht?’

Cliënt: ‘Nee..., ik weet alleen dat dit niet lukt en dat ik iets tegen de honger moet doen. Ja, ik moet ‘s avonds meer eten.’

Diëtist: ‘Wat dacht u van een 1500-calorieëndieet? Dat zal wel beter bij u passen. Ik heb het hier al uitgewerkt voor u klaarliggen.’

Vervolgens neemt de diëtist het 1500-calorieëndieet samen met de cliënt door. De cliënt gaat weg met de mededeling dat hij het zal proberen.

Diagnose-receptmodel
Samenwerkingsmodel

7b. Het herkennen van gespreksstijlen

 

Welke gespreksstijl herken je in onderstaand voorbeeld?

 

Cliënt (aarzelend): ‘Ik heb besloten om met het dieet te stoppen.’

Diëtist: ‘Zo te horen staat uw besluit nog niet helemaal vast. Vertelt u er eens wat meer over.’

Cliënt: ‘Ik volg dit dieet nu al twee maanden. Vaak gaat het wel goed, maar ik heb altijd zo’n honger en dan neem ik wat. Ik haal m’n streefgewicht toch nooit en daarom wil ik stoppen.’

Diëtist: ‘Aan de ene kant lijkt u gemotiveerd, want het gaat vaak wel goed. Aan de andere kant eet u wel eens wat als u honger hebt en dat maakt dat u de strijd wilt opgeven.’

Cliënt (na enig nadenken): ‘Ja… maar ik kan echt niet meer doen dan wat ik nu al doe… (verontwaardigd) ik vecht me kapot om het vol te houden.’

Diëtist: ‘Het is in ieder geval duidelijk dat u met al dat vechten niet verder komt en nu zo’n beetje ten einde raad bent.’

Cliënt knikt instemmend.


Diëtist: ‘Vertel eens hoe u het dieet aanpakt.’

Cliënt: ‘Nou, het probleem is dat ik het dieet op zichzelf niet moeilijk vind.’

Diëtist: ‘Probleem?’

Cliënt: ‘Als u eens zou zien hoe stipt ik me aan het lijstje houd. Ik koop alles precies in, kook precies zoals het moet… maar toch val ik niet af. En dan al die andere mensen bij mij in de groep. Die houden zich er helemaal niet zo precies aan, zondigen vaker, eten lekkerder.’ Cliënt spreekt nu sneller en op een verontwaardigde toon: ‘Ik houd me er goed aan en val niet af en anderen nemen het ervan. Bij hen lukt het wel.’
Diëtist: ‘Dit vindt u onrechtvaardig?’

Cliënt: ‘Precies!’


Diëtist: ‘Laat ik de dingen die u tot nu toe gezegd hebt eens op een rijtje zetten. Ik wil er namelijk zeker van zijn dat ik u goed heb begrepen. Eigenlijk lukt het volgen van het dieet wel. Maar u loopt tegen een aantal problemen aan. U volgt zeer stipt het dieet, terwijl u eigenlijk ook wel weet dat het geen keurslijf zou moeten zijn. U vergelijkt uzelf met anderen die ook een poging ondernemen om af te vallen en u komt er niet goed vanaf. Eigenlijk bent u ontevreden over uw aanpak en zou u het ook wat soepeler willen doen terwijl u dan toch afvalt.’

Cliënt (terneergeslagen): ‘Dat klopt wel wat u zegt. Ik zou ook wel wat soepeler om willen gaan met m’n dieet, maar dat kan ik niet zo goed.’ Enigszins beschaamd: ‘Ik zou het wel willen, maar ik durf dat niet goed.’

Diëtist: ‘Wat vindt u van het volgende voorstel? U gaat een dagboekje bijhouden waarin u precies opschrijft wat u hebt gegeten en gedronken en op welke momenten u wel wat soepeler zou willen zijn. U schrijft ook op wat u op die momenten hebt gegeten en gedronken. Dan gaan we volgende week uw gewicht bekijken en bespreken we hoe u dit bevallen is.’

Cliënt: ‘Oké, dat lijkt me een goed idee, ik wil dit wel proberen voordat ik het definitief opgeef.’

Diagnose-receptmodel
Samenwerkingsmodel

8. Inleiding vraag

In hoofdstuk 1 worden de gespreksvaardigheden luistervaardigheden, nuancerende vaardigheden en regulerende vaardigheden besproken. De volgende vragen gaan over de gespreksvaardigheden die worden toegepast in de onderstaande gespreksvoorbeelden, die ook in vraag 7 besproken zijn.

 

Gespreksvoorbeeld 1

Cliënt (aarzelend): ‘Ik heb besloten om met het dieet te stoppen.’

Diëtist: ‘Welk dieet volgt u ook al weer?’

Cliënt: ‘Eh, een 1000-calorieën-puntendieet.’

Diëtist: ‘Hoe lang bent u al bezig?’

Cliënt (terneergeslagen): ‘Ik ben twee maanden bezig, maar ik haal m’n streefgewicht toch niet.’

Diëtist: ‘Dat is ook wel erg kort. U kunt er wel een halfjaar over doen. Maar u kunt ook een ander dieet volgen. Waar had u aan gedacht?’

Cliënt: ‘Nee..., ik weet alleen dat dit niet lukt en dat ik iets tegen de honger moet doen. Ja, ik moet ‘s avonds meer eten.’

Diëtist: ‘Wat dacht u van een 1500-calorieëndieet? Dat zal wel beter bij u passen. Ik heb het hier al uitgewerkt voor u klaarliggen.’

Vervolgens neemt de diëtist het 1500-calorieëndieet samen met de cliënt door. De cliënt gaat weg met de mededeling dat hij het zal proberen.

 

Gespreksvoorbeeld 2

Cliënt (aarzelend): ‘Ik heb besloten om met het dieet te stoppen.’

Diëtist: ‘Zo te horen staat uw besluit nog niet helemaal vast, vertelt u er eens wat meer over.’

Cliënt: ‘Ik volg dit dieet nu al twee maanden. Vaak gaat het wel goed, maar ik heb altijd zo’n honger en dan neem ik wat. Ik haal m’n streefgewicht toch nooit en daarom wil ik stoppen.’

Diëtist: ‘Aan de ene kant lijkt u gemotiveerd, want het gaat vaak wel goed. Aan de andere kant eet u wel eens wat als u honger hebt en dat maakt dat u de strijd wilt opgeven.’

Cliënt (na enig nadenken): ‘Ja… maar ik kan echt niet meer doen dan wat ik nu al doe… (verontwaardigd) ik vecht me kapot om het vol te houden.’

Diëtist: ‘Het is in ieder geval duidelijk dat u met al dat vechten niet verder komt en nu zo’n beetje ten einde raad bent.’

Cliënt knikt instemmend.


Diëtist: ‘Vertel eens hoe u het dieet aanpakt.’

Cliënt: ‘Nou, het probleem is dat ik het dieet op zichzelf niet moeilijk vind.’

Diëtist: ‘Probleem?’

Cliënt: ‘Als u eens zou zien hoe stipt ik me aan het lijstje houd. Ik koop alles precies in, kook precies zoals het moet… maar toch val ik niet af. En dan al die andere mensen bij mij in de groep. Die houden zich er helemaal niet zo precies aan, zondigen vaker, eten lekkerder.’ Cliënt spreekt nu sneller en op een verontwaardigde toon: ‘Ik houd me er goed aan en val niet af en anderen nemen het ervan. Bij hen lukt het wel.’

Diëtist: ‘Dit vindt u onrechtvaardig?’

Cliënt: ‘Precies!’


Diëtist: ‘Laat ik de dingen die u tot nu toe gezegd hebt eens op een rijtje zetten. Ik wil er namelijk zeker van zijn dat ik u goed heb begrepen. Eigenlijk lukt het volgen van het dieet wel. Maar u loopt tegen een aantal problemen aan. U volgt zeer stipt het dieet, terwijl u eigenlijk ook wel weet dat het geen keurslijf zou moeten zijn. U vergelijkt uzelf met anderen die ook een poging ondernemen om af te vallen en u komt er niet goed vanaf. Eigenlijk bent u ontevreden over uw aanpak en zou u het ook wat soepeler willen doen terwijl u dan toch afvalt.’

Cliënt (terneergeslagen): ‘Dat klopt wel wat u zegt. Ik zou ook wel wat soepeler om willen gaan met m’n dieet, maar dat kan ik niet zo goed.’ Enigszins beschaamd: ‘Ik zou het wel willen, maar ik durf dat niet goed.’


Diëtist: ‘Wat vindt u van het volgende voorstel? U gaat een dagboekje bijhouden waarin u precies opschrijft wat u hebt gegeten en gedronken en op welke momenten u wel wat soepeler zou willen zijn. U schrijft ook op wat u op die momenten hebt gegeten en gedronken. Dan gaan we volgende week uw gewicht bekijken en bespreken we hoe u dit bevallen is.’

Cliënt: ‘Oké, dat lijkt me een goed idee, ik wil dit wel proberen voordat ik het definitief opgeef.’

8a. Het herkennen van gespreksvaardigheden

 

Schrijf achter de uitspraken van de diëtist in gespreksvoorbeelden 1 en 2 van welke gespreksvaardigheid deze gebruikmaakt. Benut hierbij hoofdstuk 1, de literatuur en reeds aanwezige kennis met betrekking tot je gespreksvaardigheden.

 


8b. Het herkennen van gespreksvaardigheden

 

In welke uitspraken van de diëtist in gespreksvoorbeeld 2 zijn aanwijzingen te vinden voor de hierna genoemde aspecten van de basishouding?

  • duidelijkheid in communicatie;
  • echtheid of het aangeven van grenzen;
  • duidelijkheid over doelen en werkwijze.

8c. Het herkennen van luistervaardigheden

 

Gespreksvoorbeeld 1. Op welke manier geeft de diëtist blijk van het feit dat zij het gedrag van de cliënt signaleert en interpreteert? 

 


8d. Het herkennen van nuancerende vaardigheden

 

De diëtist in gespreksvoorbeeld 1 laat zelden zien dat zij empathisch kan reageren. Breng in gespreksvoorbeeld 1 reacties van de diëtist aan die wél blijk geven van haar inlevingsvermogen.


8e. Het herkennen van luistervaardigheden

 

Op welke momenten in gespreksvoorbeeld 2 is er blijk van acceptatie/erkenning, dat wil zeggen dat de cliënt recht heeft op z’n eigen gedachten en gevoelens? 

 


8f. Het herkennen van regulerende vaardigheden

 

Door de cliënt bij de gang van zaken te betrekken bevorder je de relatie. Technieken als hardop denken en beweegredenen noemen zijn vaardigheden die daarvoor ingezet kunnen worden. Verander in gespreksvoorbeeld 2 de reacties van de diëtist met de twee bovengenoemde technieken.

 


Tip: deze website werkt wel op systemen met een smal scherm zoals een smartphone, maar je kunt hem beter gebruiken op een computer of tablet.

Hint: this website does work on a smartphone screen, but we recommend that you use a computer or tablet.